Radca prawny





Historyczne początki.

Początkowo strony występowały w procesach samodzielnie. Jedynie w wyjątkowych  przypadkach, np. z uwagi na płeć żeńską, wiek lub inne ograniczenia, stronę mógł reprezentować zastępca prawny. Najczęściej był nim ojciec, mąż lub opiekun. Kiedy postępowania sądowe stały się bardziej złożone, pojawiła się osoba prolocutora, który bronił interesów osób, które zastępował. W XIII wieku zastępca prawny już powszechnie występował w procesach i nie tylko, a zakres jego uprawnień wzrastał.[1] Radca prawny jako profesja łączona była początkowo tylko z obsługą prawną przedsiębiorstw państwowych, zjednoczeń oraz banków państwowych.[2] Ustawa z dnia 6 lipca 1982 o radcach prawnych określiła zasady wykonywania obsługi prawnej oraz działalności samorządu radcowskiego. W dalszym ciągu jednak wykonywanie zawodu radcy prawnego polegało głównie na obsłudze prawnej państwowych i spółdzielczych jednostek organizacyjnych, organizacji społecznych oraz spółek. Kolejnym etapem było uchwalenie ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej, która w art. 24 wymieniała udzielanie pomocy prawnej jako jeden z rodzajów działalności gospodarczej świadczonej na rzecz podmiotów gospodarczych m.in. przez radców prawnych. Zwieńczeniem kwestii formalnych wykonywania zawodu radców prawnych była natomiast ustawa z 22 maja 1997 roku zmieniająca m.in. ustawę z 1982 roku o radcach prawnych. Ustawa ta nadal obowiązuje i stanowi podstawę wykonywania tego zawodu w każdym aspekcie.

Droga do zawodu.

Zgodnie z zapisami wspomnianej ustawy o radcach prawnych, zawód radcy może wykonywać osoba, która spełnia określone wymagania: ukończył magisterskie studia prawnicze w Polsce lub uznane w Polsce równoważne studia zagraniczne, korzysta z pełni praw publicznych, ma pełną zdolność do czynności prawnych, jest nieskazitelnego charakteru, daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu oraz odbył aplikację radcowską w Polsce i złożył egzamin radcowski. Aplikacja radcowska trwa trzy lata i jest prowadzona przez okręgowe izby radców prawnych. Egzamin radcowski po zakończeniu aplikacji jest również pisemnym egzaminem państwowym. Egzamin ten składa się z 5 części i polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego lub rodzinnego, gospodarczego, administracyjnego i zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki. Osoba, która zdała egzamin radcowski może wykonywać zawód radcy prawnego po wpisie na listę radców prawnych i złożeniu ślubowania.

Czym zajmuje się radca prawny?

Radca świadczy pomoc prawną, w szczególności polegającą na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy, w tym przed Sądem Najwyższym, Trybunałem Konstytucyjnym, Naczelnym Sądem Administracyjnym, Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Brak jest ograniczeń co do podmiotów, na rzecz których radca prawny może świadczyć pomoc prawną.

Pomimo, że od 2015 roku nastąpiło zrównanie uprawnień adwokatów i radców prawnych w zakresie występowania jako obrońca w postępowaniu karnym,  świadomość w tym zakresie pozostaje niska. A tymczasem, radcowie prawni mają możliwość obrony klientów w sprawach karnych, chyba że są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. W tym miejscu trzeba wspomnieć, iż adwokaci oraz radcowie nabywają swe uprawnienia właściwie w identyczny sposób, tzn. muszą sprostać tym samym wymogom formalnym, w tym zdać egzaminy, których przedmiot jest porównywalny. Zakres materiału, który radcowie oraz adwokaci muszą przyswoić jest taki sam, dlatego również prawo karne nie jest im obce. Dzięki temu mogą podjąć się obrony oskarżonych.

Sposób wykonywania zawodu

Radcowie prawni mogą wykonywać zawód w kancelarii radcy prawnego, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej i komandytowo – akcyjnej oraz w formie umowy o pracę.

Wykonywanie tego zawodu nierozerwalnie łączy się także z przynależnością do samorządu radcowskiego. Samorząd ma za zadanie reprezentować radców prawnych i aplikantów oraz chronić ich interesy zawodowe. Rolą samorządu jest również przygotowywanie aplikantów do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego oraz realizowanie zadań z zakresu doskonalenia zawodowego radców prawnych i nadzorowanie należytego wykonywania zawodu przez radców prawnych.[3]

Radcowie przy wykonywaniu działalności zobowiązani są do przestrzegania zasad Kodeksu Etyki Zawodowej Radcy Prawnego. W związku z tym, iż jest to zawód zaufania publicznego, radca jest obowiązany do przestrzegania tajemnicy zawodowej, unikania konfliktu interesów, czy też tzw. ochrony godności zawodu. Za złamanie zasad etycznych radcom prawnym i aplikantom radcowskim grozi odpowiedzialność dyscyplinarna przed specjalnie powołanymi w tym celu organami samorządowymi.

[1] A. Bereza (red.), Zawód radcy prawnego. Historia zawodu i zasady jego wykonywania, Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych, Warszawa 2010.

[2] uchwała ws. obsługi prawnej Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1961 roku; [2] A. Bereza (red.), Zawód radcy prawnego. Historia zawodu i zasady jego wykonywania, Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych, Warszawa 2010.

[3] http://kirp.pl/informacja-o-zawodzie-radcy-prawnego/