Prezentujemy Państwu drugą część obszernego artykułu o sprzedaży konsumenckiej i ochronie praw konsumentów. W poprzednim artykule były zawarte podstawowe informacje konieczne do określenia, czy miała miejsce sprzedaż konsumencka i czy odbywała się ona na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa.
W niniejszym artykule prezentujemy zagadnienia związane z ochroną praw konsumentów oraz sposobem dochodzenia swoich praw.
Ochrona wiążąca się ze sprzedażą konsumencką jest zawarta w dwóch aktach prawnych. Pierwszym z nich jest ustawa o prawach konsumenta z 30 maja 2014 r., która weszła w życie 25 grudnia 2014 r., drugim Kodeks Cywilny w zakresie unormowań dotyczących rękojmi – art. 556 k.c. do 576 (1) k.c.
Nowe przepisy ustawy o prawach konsumenta oraz znowelizowane przepisy kodeksu cywilnego dotyczą tylko umów, które zostały zawarte po 25 grudnia 2014 r.
W ustawie o prawch konsumenta została szczegółowo opisana procedura odstąpienia od umowy przy umowach zawartych na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa.
W zakresie sprzedaży na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa przedsiębiorca najpóźniej w momencie złożenia oświadczenia konsumenta o zakupie, jest zobowiązany podać najbardziej istotne informacje, takie jak: cele świadczenia (np. sprzedaż, dostawa itd.), dane identyfikujące, dane kontaktowe, łącznej cenie (wraz z podatkami), sposobie i terminie zapłaty, obowiązku dostarczenia rzeczy bez wad i inne.
Z reguły powyższe dane znajdują się w regulaminach sklepów internetowych bądź bezpośrednio na stronach internetowych sklepów.
W sytuacji, gdy zawieramy umowę z konsultantem podczas rozmowy telefonicznej, jest on zobowiązany na początku rozmowy podać cel rozmowy, dane bezpośrednio identyfikujące samego konsultanta jak i dane osoby, w imieniu której telefonuje. Przy sfinalizowaniu umowy, konieczne jest przesłanie warunków potwierdzających ustalenia umowy zawartej telefonicznie na papierze bądź nośniku cyfrowym.
Konsumentowi, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa przysługuje prawo odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy bez podawania przyczyny i zasadniczo bez ponoszenia dodatkowych kosztów. Przy obliczaniu terminu 14 dni istotny jest rodzaj zawartej umowy. Przy umowie, w której przedsiębiorca wydaje rzecz (np. najbardziej popularna umowa sprzedaży), termin oblicza się od dnia otrzymania rzeczy przez konsumenta lub wskazaną osobę trzecią. Dla pozostałych umów – od dnia zawarcia umowy.
Co istotne, jeżeli konsument nie został poinformowany o powyższym prawie odstąpienia, termin wygasa dopiero po upływie 12 miesięcy od dnia upływu terminu 14 dni. Natomiast, jeżeli przedsiębiorca zorientuje się o swom niedopatrzeniu i poinformuje klienta przed upływem terminu 12 miesięcy to termin 14 dni liczy się od momentu poinformowania o prawie odstąpienia.
W celu odstąpienia od umowy, konsument składa przedsiębiorcy oświadczenie o odstąpieniu od umowy (może być na formularzu dołączonym do artykułu – link) przed upływem 14 dni. Warto zaznaczyć, że wysłanie oświadczenia przed upływem terminu jest równoznaczne z jego zachowaniem. Analogicznie sytuacja wygląda, jeżeli przedsiębiorca dopuszcza złożenie oświadczenia drogą elektroniczną. Wystarczające jest wtedy złożenie oświadczenia poprzez stronę internetową przedsiębiorcy, ale w żaden sposób nie ogranicza prawa do złożenia oświadczenia w klasyczny sposób.
Po otrzymaniu oświadczenia przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie dostarczyć potwierdzenie odbioru na trwałym nośniku.
Po skutecznym złożeniu oświadczenia o odstąpieniu od umowy, umowa uważana jest za niezawartą, a przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta o odstąpieniu od umowy, zwrócić konsumentowi wszystkie dokonane przez niego płatności, w tym koszty dostarczenia rzeczy (w sytuacji, gdy konsument wybrał najtańszy dostępny sposób dostawy, w innym przypadku zwrot kosztów dostarczenia rzeczy nie przysługuje).
Konsument natomiast jest zobowiązany do dostarczenia rzeczy w terminie 14 dni od dnia odstąpienia od umowy przedsiębiorcy lub osobie przez niego wyznaczonej.
Oprócz prawa odstąpienia od umowy konsumentowi przysługują roszczenia z tytułu rękojmi, które są uregulowane w art. 556-576 Kodeksu Cywilnego. Sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną.
Wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. W szczególności rzecz sprzedana jest niezgodna z umową, jeżeli:
1) nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia;
2) nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym przedstawiając próbkę lub wzór;
3) nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia;
4) została kupującemu wydana w stanie niezupełnym.
Należy podkreślić, iż powyższy katalog nie jest zupełny, więc każda niezgodność z umową będzie stanowić podstawę do pociągnięcia do odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi. Warto również dodać, że rzecz sprzedana ma wadę fizyczną także w razie nieprawidłowego jej zamontowania i uruchomienia, jeżeli czynności te zostały wykonane przez sprzedawcę lub osobę trzecią, za którą sprzedawca ponosi odpowiedzialność, albo przez kupującego, który postąpił według instrukcji otrzymanej od sprzedawcy. Ponadto, przy sprzedaży konsumenckiej domniemuje się, że jeżeli wada wystąpiła w ciągu roku od dnia zakupu, to istniała w dniu sprzedaży.
Jeżeli rzecz ma wadę kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Co istotne, ograniczenie nie ma zastosowania, gdy rzecz była już naprawiana przez sprzedawcę. Oprócz tego, konsument może zamiennie żądać wymiany rzeczy, gdy sprzedawca zaproponował naprawę lub naprawę gdy sprzedawca zaproponował wymianę. Powyższe ma zastosowanie, gdy nie wiąże się to z nadmiernymi kosztami dla sprzedawcy. Praktycznie zastosowanie tego przepisu daje kupującemu możliwość wyboru uprawnienia ze względu na charakter zakupionej rzeczy.
Obniżenie ceny sprowadza się do zwrotu cześci ceny, która zapłacił kupujący w związku z istniejącymi wadami. Kwota musi być wskazana i odpowiednio uzasadniona. Bardzo istotne jest, żeby obniżona cena pozostawała w odpowiedniej proporcji do zapłaconej ceny. Polecamy wykorzystać to uprawnienie w sytuacji, gdy jesteśmy zmuszeni do korzystania z rzeczy i dochodzenie innych uprawnień wiązałoby się z nadmiernymi problemami. Na przykład w momencie, gdy zakupiony laptop ma połamaną klawiaturę. Mamy wtedy możliwość podłaczyć zewnętrzną klawiaturę i korzystać w normalny sposób z laptopa bez utrudnień w pracy i bez potrzeby oddawania sprzętu do sklepu.
Odstąpienie od umowy ma takie same skutki jak przy umowach zawieranych na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa, tj. umowa jest uznawana za niezawartą. Skutki takiego stanu rzeczy zostały omówione powyżej.
Bardzo ważne jest, że kupujący nie może odstąpić od umowy, gdy wada jest nieistotna.
Kolejnymi uprawnieniami kupującego jest wymiany rzeczy na wolną od wad albo usunięcie wady.
Przy tych uprawnieniach sprzedawca może odmówić wywiązania się z wybranego przez kupującego żądania, gdy wiązałoby się z nadmiernymi kosztami w porównaniu do drugiego sposobu albo było niemożliwe. Oznacza to, że gdy klient żąda wymiany rzeczy sprzedawca może usunąć wadę. Analogiczna sytuacja będzie miała miejscy przy żadaniu naprawienia rzeczy.
Koszty wymiany lub naprawy ponosi sprzedawca. W szczególności obejmuje to koszty demontażu (w sytuacji gdy demontaż i montaż rzeczy przekracza cenę sprzedaży sprzedawca może odmówić, ewentualnie konsument jest zobowiązany pokryć część opłat z tym związanych) i dostarczenia rzeczy, robocizny, materiałów oraz ponownego zamontowania i uruchomienia.
Natomiast kupujący jest zobowiązany dostarczyć przedmiot do sprzedawcy (na jego koszt) do miejsca określonego w umowie sprzedaży lub, gdyby to miejsce nie było określone, do miejsca wydania rzeczy. Gdyby dostarczenie było niemożliwe lub wiązało się z trudnościami, kupujący jest zobowiązany udostępnić rzecz sprzedawcy w miejscu, w którym się znajduje.
Sprzedawca obowiązany jest przyjąć od kupującego rzecz wadliwą w razie wymiany rzeczy na wolną od wad lub odstąpienia od umowy.
Jeżeli kupujący będący konsumentem zażądał wymiany rzeczy lub usunięcia wady albo złożył oświadczenie o obniżeniu ceny, określając kwotę, o którą cena ma być obniżona, a sprzedawca nie ustosunkował się do tego żądania w terminie czternastu dni, uważa się, że żądanie to uznał za uzasadnione. Należy pamiętać, że przy odstąpieniu od umowy zawartej na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa nie ma potrzeby oczekiwania czternastu dni na odpowiedź sprzedawcy. Ma on bowiem obowiązek oświadczenie przyjąć, a to wiąże się z tym, że umowa jest uznawana za niezawartą.
Oprócz powyższych uprawnień, kupującemu przysługuje również prawo do żądania naprawienia szkody, która wiązała się z wadą fizyczną rzeczy sprzedanej. Podkreślenia jednak wymaga fakt, że to na kupującym ciąży obowiązek udowodnienia powyższej szkody i związku z zakupioną rzeczą.
Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi wynosi standardowo dwa lata. Jeżeli kupującym jest konsument, sprzedawca może ograniczyć swoją odpowiedzialność z tytułu rękojmi przy ruchomościach do roku od dnia wydania rzeczy. Przy nieruchomościach termin zawsze wynosi pięć lat.
Roszczenie o usunięcie wady lub wymianę rzeczy sprzedanej na wolną od wad przedawnia się z upływem roku, licząc od dnia stwierdzenia wady. Jednakże nie może zakończyć się przed upływem terminu odpowiedzialności, o którym była mowa powyżej.
Jeżeli kupujący żądał wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady, bieg terminu do złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny rozpoczyna się z chwilą bezskutecznego upływu terminu do wymiany rzeczy lub usunięcia wady. Oznacza to, że najpierw czekamy na wymianę lub naprawę rzeczy, a dopiero potem liczy się bieg terminu do odstąpienia lub obniżenia ceny.
Mam nadzieję, że przedstawione powyżej uprawnienia wynikające z umowy sprzedaży pozwolą Państwu skutecznie bronić swoich praw u sprzedawców. Uprawnienia konsumenta są szerokie i wiążą się z ogromną odpowiedzialnością przedsiębiorcy w sytuacji, gdy rzecz przez niego sprzedana będzie posiadać wady. Warto o tym pamiętać, ponieważ sprzedawcy często bazują na niewiedzy konsumentów.