Zapis testamentowy to szczególne rozporządzenie majątkiem na wypadek śmierci, które pozwala zadbać o interesy osób niebędących spadkobiercami ustawowymi, wybranych przez spadkodawcę. Jakie warunki musi spełniać zapis testamentowy? Co może być przedmiotem zapisu? Odpowiadamy w artykule.

Czym jest zapis testamentowy?

Zgodnie z art. 968 Kodeksu cywilnego (k.c.) zapis testamentowy polega na tym, że spadkodawca zobowiązuje spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz innej, wskazanej osoby (zapisobiercy). Może to być np. przekazanie konkretnej rzeczy, sumy pieniędzy, ustanowienie renty czy nawet umorzenie długu. Co ważne, zapisobierca nie staje się spadkobiercą, ale uzyskuje roszczenie wobec spadkobiercy o wykonanie zapisu testamentowego. 

W polskim prawie wyróżniamy dwa rodzaje zapisów testamentowych:

• Zapis zwykły – zobowiązuje spadkobiercę do przekazania świadczenia majątkowego, może być ustanowiony w każdym testamencie. Zapis zwykły można obciążyć warunkiem lub terminem.
• Zapis windykacyjny – pozwala na bezpośrednie nabycie przez zapisobiercę określonego przedmiotu (np. rzeczy, prawa majątkowego) z chwilą otwarcia spadku. Taki zapis wymaga sporządzenia aktu notarialnego (art. 981 k.c.). 

Co można objąć zapisem testamentowym?

Zapis testamentowy, zarówno zwykły, jak i windykacyjny, może obejmować różne rodzaje świadczeń majątkowych. 

Przedmiotem zapisu zwykłego może być:

• przeniesienie własności np. samochodu, mieszkania na rzecz zapisobiercy,
• zapłata określonej sumy pieniężnej zapisobiercy,
• ustanowienie na rzecz zapisobiercy ograniczonego prawa rzeczowego (np. służebności osobistej mieszkania),
• przeniesienie na zapisobiercę wierzytelności, które przysługiwały spadkodawcy,
• zwolnienie zapisobiercy z długu,
• wykonanie określonego świadczenia na rzecz zapisobiercy.

Przedmiotem zapisu windykacyjnego (zgodnie z art. 981 k.c.) może być:

• rzecz oznaczona co do tożsamości,
• zbywalne prawo majątkowe,
• przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne,
• ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności,
• ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej. 

Jak sporządzić zapis testamentowy?

Aby zapis testamentowy był ważny, należy pamiętać o kilku ważnych kwestiach:

• precyzyjne określenie przedmiotu zapisu oraz jasne wskazanie i zidentyfikowanie zapisobiorcy, aby uniknąć niejasności i ewentualnych sporów,
• zapis można umieścić w każdym testamencie (własnoręcznym lub notarialnym) sporządzonym zgodnie z prawem, 
• zapis windykacyjny wymaga formy notarialnej (art. 981 k.c.). 

Zapis można odwołać wyłącznie poprzez sporządzenie nowego testamentu, w którym spadkodawca odwoła cały poprzedni testament lub odwoła tylko tę część, w której ustanowił zapis. 

Zapisobierca może odrzucić zapis testamentowy, co oznacza, że zrzeka się praw do przedmiotu zapisu. Odrzucenie zapisu następuje poprzez złożenie stosownego oświadczenia woli w dowolnej formie. W takiej sytuacji spadkobierca zostaje zwolniony z obowiązku wykonania zapisu (art. 973 k.c.). Jeżeli spadkobierca odrzucił spadek, nie jest już zobowiązany do wykonania zapisu. 

Zapisobierca może dochodzić swoich praw na drodze sądowej, jeśli zapis nie zostanie wykonany dobrowolnie przez spadkobiercę. Należy podkreślić, iż zapis testamentowy przedawnia się po upływie 5 lat od dnia, w którym stał się wymagalny (art. 981 k.c). Po tym okresie roszczenia majątkowe wobec spadkobiercy stają się niemożliwe.