Wstęp
Podróże środkami transportu publicznego mogą być bardzo wygodne, ze względu na niskie ceny biletów, czy to autobusowych czy tramwajowych, chociaż oczywiście sytuacja zależy od regionu.
W tym blogu chcielibyśmy pochylić się nad kwestią jazdy „na gapę”, którą ustawodawca zdecydował się objąć odpowiedzialnością i uregulować w Kodeksie wykroczeń – jako wykroczenie pod nazwą „szalbierstwo”.
Art. 121 § 1 Kodeksu wykroczeń
Mowa tutaj o czynie z art. 121 par. 1 Kodeksu wykroczeń, który brzmi następująco:
§ 1. Kto, pomimo nieuiszczenia dwukrotnie nałożonej na niego kary pieniężnej określonej w taryfie, po raz trzeci w ciągu roku bez zamiaru uiszczenia należności wyłudza przejazd koleją lub innym środkiem lokomocji, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.
Od razu w oczy rzuca się fakt, że ustawodawca nie objął karą jednorazowego przejazdu bez biletu, a uwarunkował karalność czynu pewnymi przesłankami, które muszą się pojawić.
Przesłanki karalności
Po pierwsze, karalność tego wykroczenia może nastąpić dopiero wówczas, gdy dana osoba po raz trzeci podjęła przejazd środkiem lokomocji bez zamiaru uiszczenia należności za taki przejazd, a dodatkowo aby odpowiadać z art. 121 par. 1, na daną osobę co najmniej dwa razy musiała zostać nałożona kara pieniężna określona w taryfie danego przewoźnika (zazwyczaj jest to nazwane opłatą dodatkową za przejazd bez ważnego biletu/bez biletu).
Rozłóżmy to na czynniki pierwsze, zaczynając od kary pieniężnej nałożonej według taryfy przewoźnika danego środka lokomocji. Zauważmy, że przepis mówi o karze nałożonej, a nie uiszczonej. Oznacza to, że nawet jeśli ktoś „dostał” karę, ale opłata nie została przez niego uiszczona, to w dalszym ciągu jest to przesłanka uzasadniająca popełnienie wykroczenia.
Co więcej, tak jak już wspomnieliśmy, jednorazowy przejazd bez zamiaru zakupu biletu, również nie jest jeszcze podstawą do stwierdzenia że doszło do popełnienia wykroczenia z art. 121 par. 1.
Zamiar – kiedy wystąpi a kiedy nie?
W przepisie ważny jest również zwrot „bez zamiaru”, który pojawia się przy kwestii uiszczenia należności za przejazd. Jest to bardzo ważne, bo jeśli przykładowo jadąc gdzieś w pośpiechu nie zdążyliśmy kupić biletu (ale od razu poinformujemy o tym kontrolera itd.), to nawet jeśli taka sytuacja powtórzyłaby się w ciągu 1 roku trzy razy, i zostałaby nałożona kara pieniężna, to brak tego zamiaru oznacza, że nie doszło do popełnienia wykroczenia.
Podobnie w sytuacji, gdy bilet zostanie przez nas np. zgubiony czy przypadkiem zniszczony lub gdy z jakiegoś powodu zapomnimy go skasować, albo w sytuacji gdy omyłkowo kupimy bilet na kurs o innej godzinie lub np. na ten sam kurs, ale inny dzień niż ten w którym faktycznie jedziemy danym środkiem lokomocji.
Takie sytuacje po prostu się zdarzają, i celem ustawodawcy zdecydowanie nie było karanie osób, które z przyczyn losowych nie kupiły biletu (ale gdyby ta przyczyna nie wystąpiła, to by to zrobiły), tylko osób, które celowo nie płacą za przejazd, żeby odbyć dany kurs za darmo i nie miały zamiaru biletu kupić.
Kwestia udowodnienia, że tak było, może być cięższa, bo dopiero na etapie przesłuchania stron i świadków będzie można dojść do tego, czy ukarany faktycznie nie miał zamiaru uiszczenia opłaty za usługę przejazdu. Wówczas, jeśli sąd stwierdzi, że nie ma przesłanek z art. 121 par. 1 i wykroczenie nie zostało popełnione, to jest to podstawa do umorzenia postępowania (art. 5 par. 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia).
Podsumowanie
Podsumowując, na koniec warto jeszcze zwrócić uwagę na okres czasowy, czyli okres roku o którym mowa w przepisie. Po pierwsze, nie chodzi tutaj o rok kalendarzowy. Oznacza to, że jeśli ktoś raz nie kupił biletu np. w grudniu, a potem drugi raz w marcu oraz trzeci raz maju, to w dalszym ciągu będzie to przesłanka omawianego przez nas wykroczenia.
Bardziej oczywista sytuacja, w której z kolei nie wystąpi wykroczenie z art. 121 par. 1 miałaby miejsce wtedy, gdy dana osoba na przestrzeni dłuższego okresu niż rok, nie uiściła opłat za usługę przejazdu, nawet gdyby miało to miejsce trzy lub więcej razy i dwukrotnie zostałaby nałożona kara pieniężna.
W naszej kancelarii zajmujemy się również sprawami dotyczącymi wykroczeń. W związku z tym, jeżeli mają Państwo pytania co do omówionego w tym wpisie tematu lub co do innych kwestii, to zapraszamy do kontaktu.